İRAN’DA NELER OLUYOR?

 Tarih: 31-12-2017 10:38:19
Mehmet Ali Demir

İran’da işsizlik, hayat pahalılığı ve yolsuzluğa karşı 28 Aralık’ta ülkenin kuzeydoğusundaki Meşhed’de başlayan hükümet karşıtı protestolar kısa süre içinde Nişabur, Kirmanşah, İsfahan, Hamedan, Kum, Sari, Kazvin, Şehrekürd, Zahidan, Reşt, Sebzevar, Ahvaz, Hürremabad gibi kentlere yayıldı.

 

Meşhed, Nişabur ve Kirmanşah’taki eylemlere katılım yoğunken diğer kentlerde küçük ölçekli protestolar dikkat çekiyor.

 

Fars Haber Ajansı ülkenin batısındaki Kirmanşah’ta yüzlerce kişinin katıldığı eyleme polisin müdahale ettiğini duyurdu. Ajans eylemcilerin ‘Siyasi tutuklulara özgürlük’ ve ‘Ya özgürlük ya ölüm’ sloganları attığını açıkladı.

 

Eylemler 29.30 aralıkta yayılarak devam ediyor.

 

Bu duruma nasıl gelindi?

Son birkaç ayda, birikimlerini banka dolandırıcılıklarında kaybeden irili ufaklı gruplar parçalı protesto eylemleri yaptı. Ama 28 Aralık’ta Meşhed merkezli çok daha büyük bir eylem gerçekleşti ve Nişabur’a da sıçradı. Yaşanan ekonomik krizin arka planını anlamak için eski Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad dönemine (2005-2013) bakmak gerekiyor. Bankacılık sektörüne ilişkin kurallardaki zayıflıklara bağlı olarak Ahmedinejad döneminde gayri resmî kredi kuruluşları türedi.

 

Kontrolsüz bir inşaat balonu pek çok bankayı ve kredi şirketini zehirli borçlarla baş başa bıraktı. Buna artan enflasyon ve uluslararası yaptırımların yol açtığı kaos da eklenince, pek çokları borçlarını ödeyemez hale geldi.

 

Hasan Ruhani 2013’te iktidara geldiğinden beri en büyük kuruluşlarından üçünü (Mizan, Fereştegan ve Samen el-Hojaj) kapattı. Ruhani, Merkez Bankası’nı zararı karşılamakla görevlendirse de süreç oldukça yavaş işledi.

 

 

Meşhed merkezli Mizan’ın kapatılmasından bölge halkının oldukça fazla etkilendi. İran’ın resmi haber ajansı IRNA’ya göre Meşhed’de bir milyon hesap vardı.

 

Yine Tesnim Haber Ajansı’na göre, Kirmanşah da bir başka kredi kuruluşu olan Caspian’daki problemlerden kısmen etkilendi.

 

Eylemlerin arkasında birileri mi var?

 

İran’daki sokak hareketliliğinin arkasında dış aktörlerin olduğuna dair çokça görüş paylaşıldı. İran’da ise hükümet daha çok İranlı muhafazakar rakiplerini sorumlu tutuyor.

Diğer bir görüş ise eylemlerin arkasında ABD, İsrail ve Körfez’deki işbirlikçilerinin olduğuydu. Bu değerlendirmelere, Washington yönetiminden art arda gelen açıklamalar ile ABD basınının konuya dair “yoğun” ilgisinin dayanak oluşturduğunu görüyoruz

 

29 Aralık’ta ilk olarak ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan sıcağı sıcağına “Bütün ülkelere İran halkını ve onların temel haklarına sahip çıkma ve yolsuzluğa son verme çabalarını açıkça desteklemeleri çağrısında bulunuyoruz” açıklaması geldi. Bu açıklamayı ABD Başkanı Donald Trump’ın Twitter’dan yaptığı “İran yönetimi, kendini ifade hakkı da dahil kendi halkının haklarına saygı göstermelidir. Dünya bu süreci izliyor” şeklindeki paylaşımı izledi.

 

Bu iki gelişmeye ek olarak Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’ın “Savaşın Suudi Arabistan’dan ziyade İran’da olması için çalışacağız” sözleri de sıklıkla hatırlatıldı.

 

Kum kentindeki Che Guevara

Ancak dış dinamikleri ve egemen siyaset düzlemini esas alan yorumlara rağmen eylemlerde toplumun ezilen katmanlarının ve bunların kendi bağımsız çıkarları doğrultusundaki taleplerinin de ön plana çıktığı görülüyor.

 

İran’ın en önemli dini merkezlerinden Kum kentinde Che Guevara posteri taşıyan protestocuların “Seyyid Ali (Hamaney) utan, ülkemizi rahat bırak” sloganları atması, İsfahan’daki eylemde kolluk kuvvetlerinin engellemeleri karşısında kadınların tepkisinin ön plana çıkması, Tahran Üniversitesi öğrencilerinin “Baskıcı rejim istemiyoruz” sloganıyla kitlesel bir eylem düzenlemesi gibi örnekler İran halkını salt mollalar rejiminin ya da emperyalistlerin nesnesi gibi görmeye yatkın değerlendirmelerle örtüşmüyor.

 

Protestolarda kendini ortaya koyan örgütsel ve programa tik zafiyet, emperyalist-kapitalist sistem içinde bölgesel bir güç olma mücadelesi veren İslami rejim ile ABD emperyalizmi arasındaki gerilim hattında İran halkı aleyhine bir dezavantaj olmakla birlikte, bu sokak hareketliliğine yönelik olarak İran’ın iç dinamiklerine ve sınıfsal çelişkilere odaklanan bir değerlendirme de ihmal edilmemeli.

 

Diğer yanda Arap baharıyla başlayan Ortadoğu’yu kan gölüne çeviren emperyalist paylaşımın öncülüğünde başlayan ama beli süre sonra ülkenin somut yapısı ve baskıcı rejim neticesinde halkta oluşan birikim bu direnişi özgür bir halk hareketine çevireceğini Söyleyenlerde çoğunlukta.

 

Bu eylemlerin İran’da rejimi devirecek kadar başarıya ulaşması halinde domino etkisi yaratacağı bu durumda Türkiye’ninde bundan etkileneceğini söyleniyor

  Bu yazı 703 defa okunmuştur.
  YORUMLAR YORUM YAP | 0 Yorum
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
HABER ARŞİVİ
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Fenerbahçe 18 10 2 6 36 21 36 +15
2 Medipol Başakşehir 17 11 3 3 31 18 36 +13
3 Galatasaray 17 11 4 2 37 22 35 +15
4 Beşiktaş 17 8 3 6 29 16 30 +13
5 Kayserispor 17 8 3 6 25 18 30 +7
6 Göztepe 18 9 6 3 31 28 30 +3
7 Trabzonspor 17 8 4 5 33 28 29 +5
8 Sivasspor 17 8 7 2 23 27 26 -4
9 Bursaspor 17 7 6 4 28 19 25 +9
10 Yeni Malatyaspor 18 6 7 5 21 24 23 -3
11 Kasımpaşa 18 6 8 4 28 33 22 -5
12 Akhisarspor 17 5 8 4 22 30 19 -8
13 Aytemiz Alanyaspor 18 5 10 3 30 36 18 -6
14 Osmanlıspor FK 18 5 10 3 26 34 18 -8
15 Gençlerbirliği 18 4 9 5 22 32 17 -10
16 Antalyaspor 17 4 8 5 19 31 17 -12
17 Atiker Konyaspor 17 4 10 3 16 23 15 -7
18 Karabükspor 18 2 13 3 14 31 9 -17
Takım O G M B A Y P AV
1 MKE Ankaragücü 17 10 3 4 26 14 34 +12
2 Ümraniyespor 17 9 3 5 26 17 32 +9
3 Çaykur Rizespor 17 9 4 4 35 24 31 +11
4 Giresunspor 17 8 3 6 25 15 30 +10
5 Balıkesirspor Baltok 18 8 5 5 34 28 26 +6
6 İstanbulspor 18 7 6 5 20 18 26 +2
7 Adanaspor 17 7 5 5 20 23 26 -3
8 Boluspor 17 7 7 3 21 17 24 +4
9 BB Erzurumspor 17 6 5 6 20 20 24 0
10 Elazığspor 17 6 6 5 24 22 23 +2
11 Gazişehir Gaziantep FK 17 4 5 8 19 15 20 +4
12 Altınordu 17 5 7 5 24 25 20 -1
13 Adana Demirspor 18 5 8 5 23 28 20 -5
14 Samsunspor 17 4 6 7 16 22 19 -6
15 Eskişehirspor 18 5 7 6 34 31 18 +3
16 Denizlispor 17 3 9 5 16 27 14 -11
17 Manisaspor 17 6 9 2 21 27 11 -6
18 Gaziantepspor 17 1 12 4 7 38 4 -31
Takım O G M B A Y P AV
1 Menemen Belediyespor 18 13 3 2 41 12 41 +29
2 Sivas Belediyespor 18 11 2 5 28 9 38 +19
3 Hatayspor 17 12 3 2 26 8 38 +18
4 Afjet Afyonspor 17 11 1 5 28 13 38 +15
5 Sancaktepe Belediyespor 18 10 3 5 27 14 35 +13
6 Keçiörengücü 17 10 5 2 43 19 32 +24
7 İnegölspor 17 8 4 5 26 25 29 +1
8 Sarıyer 17 7 7 3 24 21 24 +3
9 Tokatspor 17 6 5 6 19 22 24 -3
10 Kastamonuspor 1966 17 7 8 2 29 24 23 +5
11 Etimesgut Belediyespor 18 6 8 4 21 23 22 -2
12 Amed Sportif 17 5 7 5 24 25 20 -1
13 Eyüpspor 18 5 10 3 25 37 18 -12
14 Bodrumspor 17 4 9 4 15 25 16 -10
15 Bucaspor 17 4 9 4 19 26 13 -7
16 Tuzlaspor 17 4 12 1 18 33 13 -15
17 Kocaeli Birlikspor 18 2 14 2 14 39 5 -25
18 Mersin İdmanyurdu 17 1 16 0 10 62 6 -52
Takım O G M B A Y P AV
1 Manisa BBSK 17 11 2 4 28 11 37 +17
2 Düzcespor 18 9 4 5 20 17 32 +3
3 Bayrampaşa 17 8 3 6 16 10 30 +6
4 Halide Edip Adıvar SK 18 7 3 8 22 14 29 +8
5 Ofspor 18 8 7 3 23 16 27 +7
6 Batman Petrolspor 17 6 3 8 24 16 26 +8
7 Kemerspor 2003 17 6 4 7 30 24 25 +6
8 Bayburt Grup Özel İdare 17 6 4 7 21 17 25 +4
9 Erbaaspor 17 6 5 6 22 17 24 +5
10 Kozan Belediyespor 17 6 6 5 21 23 23 -2
11 12 Bingölspor 18 5 6 7 16 20 22 -4
12 Bergama Belediyespor 18 6 10 2 20 29 20 -9
13 Yomraspor 17 5 8 4 13 23 19 -10
14 Çanakkale Dardanel SK 17 4 7 6 21 25 18 -4
15 Erzin Belediyespor 17 5 9 3 13 20 18 -7
16 Çatalcaspor 18 4 9 5 11 20 17 -9
17 Yeni Altındağ Bld. 18 4 10 4 16 27 16 -11
18 Orhangazi Belediyespor 18 2 8 8 16 24 14 -8
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
19.01.2018 20:00 Kasımpaşa 3 - 2 Aytemiz Alanyaspor
20.01.2018 16:00 Osmanlispor FK 0 - 0 Evkur Yeni Malatyaspor
20.01.2018 13:30 Kardemir Karabükspor 0 - 2 Gençlerbirliği
20.01.2018 19:00 Fenerbahçe 2 - 1 Göztepe
21.01.2018 13:30 Demir Grup Sivasspor - Teleset M. Akhisarspor
21.01.2018 19:00 Antalyaspor - Beşiktaş
21.01.2018 16:00 Bursaspor - İstanbul Başakşehir
21.01.2018 13:30 Atiker Konyaspor - Trabzonspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
20.01.2018 15:30 Eskişehirspor 1 - 2 İstanbulspor
20.01.2018 13:00 Adana D.Spor 0 - 2 Balıkesirspor
21.01.2018 15:30 Giresunspor - Boluspor
21.01.2018 13:00 Umraniyespor - Gaziantepspor
21.01.2018 15:30 Manisaspor - Ç.Rizespor
21.01.2018 13:00 Erzurum BB - Ankaragücü
21.01.2018 18:00 Altınordu - Elazığspor
22.01.2018 18:00 Denizlispor - Adanaspor
22.01.2018 18:00 Gaziantep Bykşhr Bld. - Samsunspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
20.01.2018 13:30 Kocaeli Birlik Spor 1 - 3 Menemen Bld.
20.01.2018 12:00 Eyüpspor 0 - 2 Etimesgut Belediyespor
20.01.2018 13:30 Sancaktepespor 1 - 0 4 Eylül Bld.
21.01.2018 13:30 İnegölspor - Tuzlaspor
21.01.2018 13:00 Sarıyer - Bodrumspor
21.01.2018 13:00 Amed Sportif - Mersin İ.Y.
21.01.2018 13:30 Afjet Afyonspor - Tokatspor
21.01.2018 13:30 Kastamonuspor - Hatayspor
21.01.2018 13:30 Keçiörengücü - Bucaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
20.01.2018 13:30 Catalcaspor 2 - 0 12 Bingolspor
20.01.2018 13:30 Halide Edip Adivar Spor 0 - 0 Duzcespor
20.01.2018 13:30 Ofspor 1 - 0 Yeni Altindag Belediyespor
20.01.2018 13:30 Bergama Belediyespor 2 - 1 Orhangazispor
21.01.2018 13:30 Bayburt Genclikspor - Erzin Belediyespor
21.01.2018 13:30 Kozan Belediyespor - Tekirova Bld.
21.01.2018 13:30 Batman Pet. - Bayrampaşa
21.01.2018 13:30 Erbaaspor - Dardanelspor
21.01.2018 13:30 Manisa Büyükşehir Belediyespor - Yomraspor
resmi ilanlar
Yukarı